Toprak Çarşambası: Kozmik Döngünün Tamamlanışı ve Maddenin Uyanışı

Türk dünyasının kadim kozmolojik algısında evrenin işleyişi, belirli bir düzen ve ritmik bir döngüsellik üzerine kuruludur. Bu döngüsellik, özellikle mevsim geçişlerinde, doğanın uyanışı ve yaşamın yeniden filizlenmesi süreçlerinde kendini en belirgin şekilde hissettirir. Baharın gelişini müjdeleyen ve dört haftalık bir sürece yayılan çarşamba merasimleri, bu kozmik uyanışın mikro ve makro düzeydeki yansımalarıdır.¹ Bu sürecin son halkası olan Toprak Çarşambası, yaratılışın maddi düzlemde tamamlandığı, "Toprak Ana"nın nefes almaya başladığı ve insanın varoluşsal serüveninin fiziki bir gerçekliğe büründüğü kutsal bir eşiği temsil eder.¹ Halk arasında "İlahir Çarşamba", "Ahır Çarşamba" veya "Ağır Çarşamba" gibi isimlerle anılan bu gün, kaotik kışın sona erdiğinin ve yaşamın nihai zaferinin ilanıdır.¹

Türk Mitolojik Sisteminde Dört Unsur ve Yaratılışın Dinamikleri

Türk mitolojisinde kâinatın ve insanın oluşumu, birbirini tamamlayan dört temel elementin (su, ateş, yel ve toprak) belirli bir hiyerarşi ve sırayla canlanması süreci olarak tanımlanır.¹ Şamanist kökenli inanç sistemlerinde bu unsurlar sadece fiziksel maddeler değil, evrenin ruhunu taşıyan canlı enerjilerdir. Yaratılışın bu aşamalı yapısı, her yıl bahar öncesindeki son dört haftada sembolik olarak yeniden canlandırılır.¹

Elementlerin Canlanma Takvimi ve Kozmik Hiyerarşi

Şubat ayının sonlarından itibaren başlayan bu dört haftalık döngü, doğanın uyanışındaki fiziksel değişimlerin mitolojik bir dil ile dışa vurumudur. Her bir çarşamba, yaratılışın bir safhasını ve bir elementin "nefes almasını" simgeler.¹

Çarşamba Sırası	Temsil Edilen Element	Kozmik Fonksiyon	Mitolojik Anlam ve Dönüşüm
Birinci Çarşamba	Su	Hayatın Kaynağı	Buzların çözülmesi, suların yenilenmesi ve saflaşma.1
İkinci Çarşamba	Ateş	Enerji ve Isı	Güneşin gücünün artması, toprağın içten ısınması ve dinamizm.1
Üçüncü Çarşamba	Yel (Hava)	Ruh ve Hareket	Rüzgârın uyanışı, ağaçların dallarını sallayarak uykudan uyandırması.1
Dördüncü Çarşamba	Toprak	Madde ve Form	Varoluşun fiziki olarak tamamlanması ve meyve verme süreci.1

Bu tabloda görülen hiyerarşik yapı, su ve toprağın "maddi ve dişil" (feminen) başlangıcı, ateş ve yelin ise "manevi ve eril" (maskülen) dinamizmi temsil ettiği bir dualiteye dayanır.¹ Toprak Çarşambası'na gelindiğinde, gökyüzünün eril enerjisi (ateş ve yel) ile yeryüzünün dişil potansiyeli (su) birleşerek maddeyi (toprak) uyandırır ve doğurganlığı başlatır.¹ Bu, bir nevi kozmik bir evliliktir; Gök Baba ve Yer Ana’nın birleşimiyle yaşamın somut formu doğar.

İlahir ve Ağır Çarşamba: Etimolojik ve Astrologik Derinlik

Toprak Çarşambası'nın halk ağzındaki en yaygın isimlerinden biri "İlahir Çarşamba"dır. Bu terimin kökeni, kadim "ilagir" sözcüğüne dayanır ve doğrudan "yılın ağır çarşambası" anlamına gelir.¹ Bu isimlendirme, günün taşıdığı metafiziksel yükün ve toplumsal sorumluluğun bir göstergesidir.

Çarşamba Gününün "Ağırlığı" ve Koruyucu Mekanizmalar

Halk inanışlarına göre çarşamba, haftanın en riskli ve negatif enerjilere açık günü olarak kabul edilir.¹ Astrologik bir yaklaşımla, bu günün Mars gezegeninin (savaş, hiddet ve cengâverlik temsilcisi) etkisi altında olduğuna inanılır.¹ Mars'ın yarattığı bu gerilimi ve potansiyel çatışmaları azaltmak isteyen ulu atalar, çarşambayı bir şenlik gününe dönüştürmüşlerdir.¹ Yani günün "ağırlığı", kolektif neşe, bol sofralar, ateşler ve manilerle "hafifletilmeye" çalışılır. Eğer bu hazırlıklar yapılmazsa ve ruhlar memnun edilmezse, yılın geri kalanının uğursuz geçeceğinden korkulur.¹

"Ahır" ve "Son" Kapısı

"Ahır" kelimesi, kış takviminin sonunu ve Büyük Gün'e açılan nihai kapıyı simgeler.² Bu gün, kışın kaotik karanlığı ile baharın aydınlık düzeni arasındaki ince çizgidir. Bu eşikte yapılan her ritüel, bir sonraki döngünün kaderini belirleme potansiyeline sahiptir.

Toprak Hatun Efsanesi: Elementlerin İşbirliği ve Diriliş

Toprak Çarşambası'nın anlamını kavrayabilmek için Azerbaycan ve Orta Asya Türk kültüründe nesillerdir aktarılan "Toprak Hatun" efsanesine bakmak gerekir.¹ Bu efsane, doğanın sadece mekanik bir süreçle değil, elementler arası bir diyalog ve şefkat ile uyandığını anlatır.

Efsaneye göre, insanların yoksulluktan ve açlıktan bitkin düştüğü, toprağın kış uykusundan uyanamadığı kadim bir dönemde; Sel (Su), Ateş ve Yel, yeraltı tapınağında uyumakta olan Toprak Hatun'u ziyarete giderler.¹ Ona yeryüzündeki kederi ve insanların çektiği zorlukları haber verirler. Toprak Hatun, bu çağrıya duyarsız kalmaz ve şu bilgece sözle uyanır: "İnsanları felakete düşüren, kendisi felakete düşer".¹ Ardından su, ateş ve yel ile el ele vererek aydınlık dünyaya çıkar.¹ Bu dörtlü, uyanışı şu nağme ile müjdeler:

"Su geldi, Ateş geldi, Yel geldi, Taze ömür, taze ürün, yıl geldi!" ¹

Bu anlatı, Toprak Çarşambası'nın bir kurtuluş ve diriliş günü olduğunu kanıtlar. Toprağın uyanışı, suyun can vericiliği, ateşin ısısı ve yelin nefesi olmadan mümkün değildir. Bu, varoluşun kolektif bir zaferidir.¹

Yer Ana Kültü: Kutsallık, Vatan ve Doğurganlık

Türk mitolojik dünya modelinde "Yer Ana" veya "Toprak Ana", sadece üzerinde yaşanılan bir kara parçası değil, tanrılık vasıflarına sahip kutsal bir varlıktır.¹ Toprak, insanın mayasının yoğrulduğu asıl maddedir ve bu nedenle Türk etno-moral değerler sisteminde "vatan" kavramıyla ayrılmaz bir şekilde birleşmiştir.¹

Yer-Su (Yir-Sub) ve Kozmik Denge

Eski Türk kozmogonisine göre evren, Gök Tanrı ve Yer-Su ruhlarının dengesi üzerine kuruludur.¹ Toprak, Gök Tanrı’nın dişil karşılığıdır ve her türlü bereketi karnında saklayan bir rahimdir.⁵ Yakut Türklerinde bu figür "Aan Alahçın Hatun" olarak bilinir.⁶ O, ulu kayın ağacının köklerinde yaşar, ak saçlı ve aydınlık yüzlü bir ana olarak tasvir edilir.⁷ Alahçın Hatun, sadece bitkileri değil, insanların ve hayvanların ruhsal selametini de korur. İnsanlar toprağa kazma vurmadan veya bir ağacı kesmeden önce ondan manevi izin alırlar, çünkü toprak canlı bir hafızadır.⁵

Toprak ısındığında ve nefes almaya başladığında, insan da kışın uyuşukluğundan kurtulur ve "canlanır". Bu, bir tür biyolojik ve ruhsal senkronizasyondur.

Toprak Çarşambası Ritüelleri: Fiziksel ve Manevi Arınma

Toprak Çarşambası, kışın kaotik enerjisinden kurtulmak ve yeni döneme saf bir başlangıç yapmak için uygulanan zengin bir ritüel pratiğine sahiptir.¹ Bu günde yapılan her uygulama, doğanın yenilenmesini insanların sembolik olarak taklit etme çabasıdır.

Temizlik ve Hazırlık: Mekânsal Arınma

Yeni yılın "temiz bir eve girmesi", o hanenin yıl boyunca hastalıklardan ve dertlerden korunması için bir ön şarttır.¹ Bu nedenle:

·        Evler ve bahçeler baştan aşağı temizlenir.¹

·        Mutfak eşyaları ovulur, kilimler ve giysiler akarsularda yıkanır.¹

·        Eski ve uğursuzluk getirdiğine inanılan eşyalar (özellikle ahşap olanlar) bahçede yakılır.¹

·        Kazakistan'daki inanışa göre, temiz olmayan bir eve giren yeni yıl, beraberinde bereket değil sıkıntı getirir.¹

Yer Ana'dan Yeniden Doğma Ayini

Azerbaycan'ın bazı kırsal bölgelerinde, toprağın iki taraftan kazılmasıyla oluşturulan ve altından geçilebilen dar bir tünel ritüeli mevcuttur.¹ İnsanların bu tünelden karşıya geçmesi, sembolik olarak "Yer Ana'nın rahminden yeniden doğmayı" temsil eder.¹ Bu uygulama, eski yer kültünün en somut kalıntılarından biridir ve kişinin tüm kış ağırlığını toprağa bırakıp saf bir şekilde yeni hayata başlamasını sağlar.

Ateşle Sağaltım: Tonqal ve Üzerlik

Toprak Çarşambası akşamı yakılan büyük ateşlere "Tonqal" denir.¹ Bu ateş sadece ısınmak için değil, "arınmak" içindir.

·        İnsanlar ateşin üzerinden yedi kez atlarken "Ağırlığım, uğurluğum bu ateşte yansın" diyerek dilek tutarlar.¹

·        Ateş söndükten sonra küllerin üzerine "üzerlik" (nazar otu) atılır.¹ Üzerliğin dumanının kem gözleri kör ettiğine ve mekânı kötü ruhlardan temizlediğine inanılır.¹

·        Ateşin külleri daha sonra yol kavşaklarına veya köyün girişine dökülür; bu, dertlerin ve hastalıkların köyden uzaklaştırılmasını sembolize eder.¹

Su Kültü: Taze Su ve Şifa

Çarşamba sabahı şafak sökmeden önce insanlar akarsu kıyılarına akın ederler.¹

·        Akan suyun üzerinden atlamak ve soğuk suyla el yüz yıkamak, Türklerin suya duyduğu kadim saygının bir ifadesidir.¹

·        Getirilen taze su evin dört köşesine, hayvanların ve bitkilerin üzerine serpilir.¹ Bu suyun "şans" getirdiğine ve yılın ilk taze enerjisini taşıdığına inanılır.¹

·        Eğer akarsuyun önü kesilirse, o kişinin işlerinin de yıl boyunca "dolaşacağına" ve ters gideceğine dair bir tabu mevcuttur.¹

Atalar Kültü ve Toprakla Kurulan Ruhsal Bağ

Toprak, yaşayanlar için bereket kaynağı olduğu kadar, ölüler için de ebedi istirahatgâhtır.¹ Toprak Çarşambası, bu iki dünya arasındaki perdenin inceldiği bir gündür.¹

Mezar Bayramı ve "Pay" Gönderme

Yılın son çarşambasında mezarlık ziyaretleri bir zorunluluk gibidir.¹

·        Mezarların çevresi temizlenir, üzerindeki otlar ayıklanır ve taze su dökülür.¹

·        Hazırlanan bayram nimetlerinden bir tabak (honça), "ölü payı" olarak merhumun kabri üzerine bırakılır.² Bu, kadim Türk geleneklerindeki "saçı" uygulamasının günümüze uyarlanmış halidir.⁸

·        İnanışa göre, Toprak Çarşambası gecesi ruhlar evlerine gelirler; eğer ocak yanıyor ve hane halkı neşeliyse ruhlar şad olur, aksi takdirde kederlenirler.¹ Bu nedenle o gün evde kederli oturulmaz, küfür edilmez ve beddua okunmaz.¹

Semeni: Yeşil Bir Hayat Duası

Toprak Çarşambası'nın ve bahar kutlamalarının en temel figürü olan "Semeni", toprağın uyanışını ve tarımsal bereketin garantisini simgeler.¹ Arpa veya buğdayın tabaklarda filizlendirilmesiyle elde edilen bu yeşil bitki, sadece bir süs değil, yaşayan bir "dua" dır.

Semeni Ritüelinin Sosyolojik ve Biyolojik Anlamı

Semeni Uygulaması	Temsil Ettiği Değer	Gözlemlenen Etki
Çimlendirme	Yeniden Doğuş	Tohumun canlanması, yaşam döngüsünün başlaması.10
Boyu ve Canlılığı	Verimlilik Tahmini	Semeni ne kadar hızlı ve gür büyürse, yıl o kadar bereketli geçer.11
Kırmızı Kurdele	Koruma ve Bağ	Semeninin etrafına bağlanan kırmızı kuşak, nazardan korumayı simgeler.11
Hediye Edilmesi	Toplumsal Barış	Küslerin birbirine semeni göndermesi, barışın ve dostluğun işaretidir.11

Özellikle çocuğu olmayan kadınlar için uygulanan "Semeni Ritüeli", bitkinin doğurganlık sembolizmini zirveye taşır.¹ Bir "el" (bilge bir ana), yeşermiş semeniyi kadının başı üzerinde tutar ve üzerinden taze su akıtırken "Semeniyi yeşerten, bu gelini de yeşert" diyerek dua eder.¹ Burada semeni, doğrudan kadın rahminin ve toprağın üretkenliğinin bir aynası olarak işlev görür.

Kozmik Bir Kavuşma: Mars ve Venüs Efsanesi

Halk arasındaki derin mitolojik tasavvurlara göre, Toprak Çarşambası gecesi sadece yeryüzünde değil, gökyüzünün yedi kat derinliğinde de olağanüstü bir olay yaşanır.¹

Efsanenin Detayları ve Şansın Kapısı

Anlatıya göre, gökyüzünde dallarını toprağa değdirip tekrar kaldıran devasa bir kozmik ağaç vardır.¹³ Uzun süredir küs olan iki gezegen, Mars ve Venüs, sadece yılın bu son çarşamba gecesinde bir araya gelir, kucaklaşır ve birbirlerini öperler.¹ Bu birleşme, evrendeki zıt güçlerin uzlaşması ve kozmik bir dengenin kurulması anlamına gelir.

·        Bu mucizevi anın gerçekleştiği saatte, dünyadaki tüm nehirlerin akışının bir anlığına durduğuna inanılır.¹

·        Ağaçların secde edercesine dallarını yere değdirdiği kabul edilir.³

·        Kim ki bu nadir anı görmeyi ve hissetmeyi başarırsa, Hürmüz'ün (Yaratıcı'nın) onun tüm isteklerini yerine getireceğine ve o kişinin "dünyanın en şanslı insanı" olacağına inanılır.¹

Bu efsane, Toprak Çarşambası'nın sadece zirai bir takvim günü olmadığını, evrensel bir "kavuşma ve barışma" anı olduğunu vurgular.

Kehanet ve Fallar: Geleceğin Şifreleri

Toprak Çarşambası gecesi, "bahtın açıldığı" ve geleceğin kapılarının aralandığı bir zaman dilimidir.¹ Bu gecede yapılan fallar, genellikle gençlerin evlilik ve talih beklentileri üzerine yoğunlaşır.

Kapı Dinleme ve İyi Söz Söylencesi

"Gulah Assı" (Kapı Dinleme) falı, toplumsal bir otokontrol mekanizmasıdır. Niyet tutan kişi, elinde bir anahtar tutarak (kapıları açma sembolü) komşu kapısını gizlice dinler.¹

·        Eğer evden "ışığı yak", "gel", "ye" gibi olumlu ve yapıcı sesler duyulursa niyetin gerçekleşeceğine inanılır.¹

·        "Kapat", "git", "yok" gibi olumsuz kelimeler duyulursa niyetten o yıl için vazgeçilir.¹ Bu nedenle Toprak Çarşambası gecesi tüm evlerde neşeli ve güzel şeyler konuşulur; kimse kimseyi kırmaz, çünkü her söz bir başkasının "kaderi" olabilir.¹

Diğer Yaygın Fallar

1.     Ayna Falı: Mum ışığında aynaya bakılarak gelecekteki eşin yüzü görülmeye çalışılır.¹

2.     Tuzlu Ekmek Falı: Yatmadan önce çok tuzlu bir ekmek yiyen genç kız, rüyasında kendisine su veren kişinin müstakbel eşi olacağına inanır.¹

3.     Elma Falı: Bir elmanın kabuğu tek parça halinde soyulup yastık altına konur; rüyada görülen işaretler hayra yorulur.²

4.     İp ve Düğüm Falı: Nişanlı kızlar, aşklarının sağlamlığını ölçmek için iplerle düğüm falı bakarlar.¹

Bölgesel Uygulamalar ve Yerel Renkler

Toprak Çarşambası kutlamaları, Türk dünyasının geniş coğrafyasında farklı isimler ve küçük uygulama farklarıyla yaşatılmaktadır.²

Azerbaycan: Ritüelistik Merkezin Nabzı

Azerbaycan'da "İlahir Çarşamba", Bahar Bayramı'nın en görkemli provasıdır. Her çarşamba için ayrı maniler ve "Çarşamba Honçaları" hazırlanır.¹ Toprak Çarşambası'nda mezarlık ziyaretleri ve büyük ateş yakma geleneği hiçbir zaman aksatılmaz.¹

Orta Asya: Sümelek ve Toplu Pişirme

Özbekistan ve Kırgızistan'da bu dönemde hazırlanan "Sümelek" (veya Sümölök), toprağın ve buğdayın kutsallığını bir lezzete dönüştürür.¹⁵ Büyük kazanlarda bir gün boyunca karıştırılarak pişirilen bu tatlı, bir mahalle veya köy halkının kolektif emeğinin ürünüdür. Rivayete göre gece melekler gelip kazanı karıştırır ve yemeğe bereket katarlar.¹⁷

Toprak Çarşambası'nın Sosyokültürel ve Psikolojik Etkileri

Bu kadim geleneğin yüzyıllardır devam etmesinin ardında, toplumsal yapıyı onaran ve bireyi rehabilite eden derin fonksiyonlar yatar.¹

·        Kolektif Neşe ve Dayanışma: Yardımlaşma, yemek paylaşımı ve toplu oyunlar, kışın izole ettiği insanları yeniden bir araya getirir.¹

·        Psikolojik Yenilenme: Ateşten atlamak, suyla yıkanmak ve güzel söz dinlemek (kapı dinleme falı), birey üzerinde "katarsis" etkisi yaratarak yeni yıla zinde başlamasını sağlar.¹

·        Doğa Bilinci: Toprağın "nefes almasını" beklemek, suyun temizliğini kutsamak ve ağaç dallarına hürmet etmek, ekolojik bir farkındalığın en ilkel ve samimi formudur.¹

Sonuç: Yaşamın Maddi ve Manevi Tamamlanışı

Toprak Çarşambası, suyun canlandırıcılığı, ateşin enerjisi ve yelin ruhu ile hazırlanan zeminde yaşamın nihai tecellisidir.¹ Türk dünyasının bu eşsiz mirası, insanın doğayla olan kopmaz bağının ve evrensel döngüye olan saygısının bir anıtı gibidir. Halk inanışlarında "İlahir" olarak adlandırılan bu son çarşamba, kışın kaotik karanlığına indirilen son darbe ve bereketin yeryüzüne geri dönüşüdür.¹

Toprak Çarşambası'nın ritüelleri, falları, efsaneleri ve toplumsal uygulamaları, sadece geçmişin bir kalıntısı değil, bugün hala insanın içindeki "yeniden başlama" arzusunu tetikleyen canlı bir mekanizmadır. Toprak Ana'nın uyanışıyla birlikte sadece doğa değil, insanın umutları, hayalleri ve yaşam sevinci de yeniden filizlenir.¹ Bu kadim mirasın korunması, sadece bir kültürün devamlılığı için değil, insanlığın doğayla olan barışçıl ittifakını hatırlaması için de hayati öneme sahiptir. Toprak Hatun'un uyanış nağmesi, asırlardır olduğu gibi bugün de yankılanmaya devam etmektedir: "Taze ömür, taze ürün, yıl geldi!".¹

Alıntılanan çalışmalar

1.     Nevruz çarşambalarının mitolojik kökeni 

2.     Türk Kültürlü Halklarda Ahır Çerşembe'nin Mitolojik Muhtevası - Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Merkezi, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/yasar_kalafat_ahir_cersembe_mitoloji.pdf

3.     Çarşamba (folklor) - Vikipedi, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://tr.wikipedia.org/wiki/%C3%87ar%C5%9Famba_(folklor)

4.     Azerbaycan`da Nevruz Çarşambalarının Mitolojik ... - Folklor-Edebiyat, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://folkloredebiyat.org/Makaleler/1594027185_15-nevruz.pdf

5.     Türk Mitolojisindeki 24 Efsanevi Varlık - RehberName, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://www.rehbername.com/mitoloji/turk-mitolojisindeki-efsanevi-varliklar

6.     türk mitolojisinde yedi tanrıça - ORIGINAL ARTICLE ORİJİNAL ARAŞTIRMA, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://tdtodergisi.com/index.php/tdto/article/download/49/39/402

7.     Türk mitolojisinde yaşam tanrısı ve tanrıçası - Yeniçağ Gazetesi, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://www.yenicaggazetesi.com/turk-mitolojisinde-yasam-tanrisi-ve-tanricasi-690706h.htm

8.     KARADEN iZ - isamveri.org, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://isamveri.org/pdfdrg/D02479/2011_9/2011_9_KABAKT.pdf

9.     Tarihi, Ritüelleri, Gelenekleri: Baharın Habercisi Nevruz Bayramı Hakkında Bilmeniz Gerekenler - ListeList, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://listelist.com/nevruz-tarihi-rituelleri/

10.  Nevruz Bayramı'nda Semeni Geleneği - www.canakkalekalem.com, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://www.canakkalekalem.com/nevruz-bayrami-nda-semeni-gelenegi/140899

11.  Asırlardır Yaşatılan Nevruz Geleneği: SEMENİ | Melekli.com, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://www.melekli.com/2017/04/asrlardr-yasatlan-nevruz-gelenegi.html

12.  MİTOLOJİ ARAŞTIRMALARI IV - PA Paradigma Akademi Yayınları, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://www.paradigmaakademiyayinlari.com/wp-content/uploads/2023/01/mitoloji-arastirmalari-4-1.pdf

13.  Azerbaycan'da Nevruz İnanışları - DergiPark, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2308363

14.  Dersim'de Bir Alevi Geleneği: Kara Çarşamba ve Dinlerde Günlerin ..., erişim tarihi Mart 13, 2026, https://www.sivilsayfalar.org/2018/03/27/dersimde-bir-alevi-gelenegi-kara-carsamba-dinlerde-gunlerin-onemi/

15.  TÜRK DÜNYASINDA NEVRUZ GELENEĞİNE TOPLU BAKIŞ - DergiPark, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/31953

16.  Nevruz Bayramı ve sümelek tatlısı geleneği yüzyıllardır Özbekistan'da yaşatılıyor, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://www.aa.com.tr/tr/yasam/nevruz-bayrami-ve-sumelek-tatlisi-gelenegi-yuzyillardir-ozbekistanda-yasatiliyor/3170292

17.  Nevruz'un en tatlı geleneklerinden biri: Sümelek - YouTube, erişim tarihi Mart 13, 2026, https://www.youtube.com/watch?v=9AbZY0C7r6Y